Nokia’yı Batıran Telefonun İbretlik Hikayesi

Şimdilerde kafanızı çevirseniz, illa ki bir tane oyuncu telefonu görüyorsunuz. Aslına bakarsak onların basit akıllı telefonlardan çok da fazla farkı yok. Sıvı soğutma sistemi, “ışıklı mışıklı” beden tasarımı, kimi zaman konsola dönüşmesini elde eden aparatlarıyla tam bir “pazarlama” hilesi olarak karşımızdalar.

Peki ya 2000’li yılların başlangıcında durum bu şekilde miydi? Hayır, tüketim alışkanlıklarımız daha farklıydı. Esasen o zamanlar bir telefonu akıllı kılan özelliklere haiz işletim sistemleri yoktu. Google yalnız bir arama motorundan ibaretti. Apple bir bilgisayar üreticisiydi ve yeni yeni adını dünyaya duyuruyordu.

Nokia ise tam bir efsaneydi. Her çıkardığı telefon büyük sükse yaratıyor, öteki üreticileri gazete kuponuyla telefon satmaya zorluyordu. Pazar oranı %90’ların üstüne kadar çıkmıştı. Bu başarısı kasasını doldurunca, kolları sıvadı Nokia…

7 Ekim 2003’te karşımıza bu şekilde bir şeyle çıktı:

Nokia N-Gage!

Devrin tuşlu telefonlarına o denli alışmıştık ki Nokia N-Gage’in bu olağan dışı tasarımı, hepimize garip gelmişti. Satışa çıkmış olduğu ilk iki hafta da firmanın açıklamalarına gore N-Gage, tam 400 bin tane sattı!

Şimdilerde aynı oranda telefonu Xiaomi benzer biçimde firmaların dakikalar içinde sattığını görüyoruz. Nitekim 2000’li seneler için 400 bin oldukca büyük bir rakamdı. Zira insanların telefondan beklentileri hala bu kadar üstün değildi. Hatta “aynı özellikleri ucuza sunan” telefonlara kimse gereksinim bile duymuyordu. Hele hele bir oyun telefonuna, tıpkı bir konsol benzer biçimde hususi oyunlar üretilen bir telefona gereksinim duyan insan sayısı oldukca oldukca azdı.

Bir de oldukça pahalıydı be Nokia N-Gage… 300 dolara satışa çıkmıştı. O zamanlar insanların bir telefona 100 dolar bile zor verirlerdi:

Nokia, ilk iki haftada 400 bin tane N-Gage sattığını deklare etti. Firmanın insanların gözündeki güvenirliği o denli yüksekti ki bir süre süresince bu durum neredeyse asla sorgulanmadı.

Reklamlar gözünüze gülünç görünebilir, sadece o zamanlar insanları çılgına çevirmişti. Bir çok insan, şimdilerde Google Stadia’yı görmüş olduğu benzer biçimde heyecanlanmıştı.

Nokia vazgeçmedi, gazı kökledi. İnsanlar o yıllarda, dalga geçer benzer biçimde şu oyunları telefonda oynadılar:

• Asphalt Urban GT, Urban GT 2
• Bomberman
• Call of Duty
• Civilization II
• Colin McRae Rally 2005
• FIFA Football 2004
• FIFA Football 2005
• Moto GP
• Pocket Kingdom
• Rayman 3
• Red Faction
• Snakes
• Sega Rally
• Spider-Man 2
• The Elder Scrolls Travels: Shadowkey
• The Sims Bustin’ Out
• Tom Clancy’s Ghost Recon: Jungle Storm
• Tom Clancy’s Splinter Cell: Chaos Theory
• Tom Clancy’s Splinter Cell: Team Stealth Action
• Tomb Raider
• Tony Hawk’s Pro Skater
• Warhammer 40,000: Glory in Death
• WWE Aftershock
• X-Men Legends
• X-Men Legends II: Rise of Apocalypse

Fakat kaç insan oynadı bu oyunları? Nokia’ya gore ilk iki haftada 400 bin! Birazcık bekleyin…

Bu listedeki oyunların her birisi konsol oyunu gibiydi. Oyunlar kendi kutusunda, kendisine hususi bir bellek kartıyla satışa çıktı:

2003 yılındaki ilk başarısının peşinden Nokia 2004’te N-Gage QD isminde yeni bir model çıkardı. Amacı Nintendo benzer biçimde oyun devlerine kafa tutmaktı.

Yalnız bu telefona hususi 50’den fazla oyun piyasaya sürüldü…

Fakat garip şeyler dönüyordu, birileri kokuyu aldı. Gerçekler her zamanki benzer biçimde ortaya çıkmayı bekliyordu:

Nokia’nın öteki cihazlarda yakaladığı başarı su götürmez bir gerçekti. N70, N95 ve Express Music benzer biçimde seriler hakikaten milyonlarca insana ulaştı.

Nitekim N-Gage cihazlarının satışları mevzusunda kuşku uyandıran durumlar vardı. Bağımsız pazar araştırma şirketleri olan Chart-Track ve Arcadia Research, Nokia’yı ve satışlarını incelemeye başladı. Netice tam bir fiyaskoydu:

Nokia N-Gage ilk iki haftada 400 bin tane satılmamıştı! Bu sayı, firmanın yalnız satış noktalarına gönderilmiş olduğu ürün sayısıydı. Araştırmalara gore ilk 2 haftada ABD’de 5 bin tane, İngiltere’de ise yalnız 800 tane N-Gage satılmıştı.

Aradan geçen 2 senelik süreçte Nokia’nın devamlı yanıltıcı bilgiler verdiği anlaşıldı:

**
**

Gerçekler anlaşılmadan 1 yıl ilkin, devrin Nokia CEO’su Jorma Ollila (yukarıda), aslen mühim bir izahat yapmış, ne kadar başarı göstermiş olduklarına 2005’te karar vereceklerini söylemişti. Amacı büyük olasılıkla piyasadaki negatif yorumların önüne taş koymak, kamuoyunu ve basını oyalamaktı.

Nokia’nın başarısız olmaması gerekiyordu. Üstündeki baskı giderek artıyordu.

Hatta gerçekler ortaya çıkmadan gene 1 yıl ilkin Nokia, bir basın açıklamasında “2004 sonuna kadar 6 milyon(!)” N-Gage ulaştırmayı hedeflediğini bile söylemişti. Bırakın 2004 sonunu, 2007 yılının sonuna kadar Nokia hedefinin sadece yarısına ulaşabildi. 2007 sonuna kadar yalnız 3 milyon N-Gage aleti ürettip satış noktalarına gönderebildi.

Üstelik bu üretim seviyesi, satışlara neredeyse asla yansımadı.

Nokia, 2007 yılının sonuna kadar Asya’nın ücra köşelerinde N-Gage satışını sürdürdü. Bu süre zarfında E3 2006’da bile yeni oyunlarla boy göstermeyi vazife bildi. Satamadığı cihazın, son aşama maliyetli tanıtımını yapmayı sürdürdü. En sonunda baskıya dayanamadı, beklentisinin yalnız 3’te 1’i kadar satış yapabildiğini doğruladı.

Bu süre zarfında üretilen 2 milyon oyun kopyası da çöp oldu. 50’den fazla oyun, firmanın N-Gage markasının fişini çekmesiyle tarihin karanlık sularına karıştı.

Peki Nokia, niçin bu oyunda kaybeden taraf oldu? Niçin gerçekler seneler sonrasında fark edildi?

O dönemlerde devletimizde ya da yurt haricinde teknoloji basını bugünkü kadar gelişmiş değildi. İnsanlar, güvendikleri başarı göstermiş firmaları doğru informasyon deposu olarak görürlerdi. Bu durum o büyük şirketlerde yaygın bir hastalığa niçin olurdu…

Bu hastalığa hala olduğu benzer biçimde “büyüklük hastalığı” adı verilirdi. Pazar oranı %90’lara kadar ulaşan Nokia benzer biçimde firmalar, başarılarından dolayı doğru adım attıklarını düşünürlerdi. Bu fikir, firmaları zaman içinde her atılan adımın “doğru” olacağı benzer biçimde bir yaman bir yanılgıya sürüklerdi. Bu megalomanlığın sonucu ise genel anlamda acı olurdu.

Nokia’ya da bu hastalıktan muzdaripti. Bir oyun telefonuna odaklanırken, öteki başarı göstermiş cihazlarının becerilerini geliştirmeyi unuttu ya da atladı. Kuvvetli bir yazılımcı olmayı önemsemedi. Symbian adındaki işletim sistemlerinde takılı kaldı.

2007, bir başka devin sahneye çıkmış olduğu yıldı. Apple iPhone ile hakikaten de piyasanın kökünü kazıdı. Yalnız 1 yıl sonrasında Android’i gördük. Bu sırada Nokia, 5800 benzer biçimde dokunmatık ve dikey ekranlı modellerini piyasaya sürdü, insanlara akıllı telefon deneyimi satmaya çalıştı. Başarısızlık kaçınılmazdı.

Nokia’nın kendisini sürekli bir önder olarak görmesi, onun sonunu hazırlamıştı. Yapıtığı milyarlarca dolarlık üretim yatırımlarının karşılığını görememeye başladı.

Nokia’nın oyun sıralamasında, hep dev şirketlerin yapımları olması dikkatinizi çekti mi?

Nokia, yeni yazılımcı ve geliştiricilere fırsat tanıyan bir sisteme haiz olamadı. Yeni bir iktisat, yeni bir pazar yaratamadı.

N-Gage faciasının peşinden Nokia, tam anlamıyla olmasa da büyük seviyede piyasadan silindi. Hatta 2010’lu yılların başlangıcında asla hareket edemedi. iOS ve Android’in ya da Apple ve Samsung’un yükselişinin peşinden, Nokia’nın pazar oranı büyük bir hızla eridi. Son bir ümit, Microsoft ile anlaştı. Sadece olmadı, o plan da tutmadı…

Meydan boş kaldı, Xiaomi isminde adını bile duymadığımız bir şirket geldi, alternatif üretici koltuğuna oturdu. Yılların iletişim sistemleri geliştiricisi Huawei, alternatifler arasından çıkıp ABD’de yasaklanmasına karşın dünya devleri arasına katıldı.

Yıl oldu 2019…

Nokia, şimdilerde ne mevzuda farklılaşacağını bilemeyen bir şirket konumunda. Artık dünyanın en iddialı cihazlarını üretse bile satış yapabileceği kuvvetli bir dağıtım ağına haiz değil. Tüm ticari yollar, artık başka firmalara ilişkin. Bu harpte adını anmamız için ne yazık ki mucizelere ihtiyacımız var.

Evet, şimdi kafamızı nereye çevirsek bir oyuncu telefonu görebiliyoruz, sadece her yerde bir Nokia göremiyoruz.

Nokia’nın keşke efsaneleşen telefonlarını günümüz standartlarına yakışır bir halde yenileyecek gücü olsa… Artık o da zor bir durum.

Umarız Nokia, yakında hepimizi iyi bir yönde yanıltır.

Not: İçerikte okuduklarınız, Nokia’nın en büyük başarısızlıklarından birinin perde arkasına dair basına yansıyan haberlerin derlemesidir. Çıkarımlarımız, değişik kaynaklardan alınan bilgiler, rekabete yönelik sektörel analizlerle desteklenerek oluşmuştur. Nokia hiçbir vakit o dönemdeki iddialara dair net açıklamalarda bulunmadı. Öteki Nokia telefonlarında yaşamaya devam eden N-Gage platformu ise 2009 senesinde resmi olarak sonlandırıldı.

Teknoloji dünyasının perde arkasına dair araştırmalarımız devam edecek. Merak ettiklerinizi sormayı ihmal etmeyin, ilginiz için teşekkürler.

Kaynaklar: Nokia N-Gage / Wikipedia 1, 2, 3 – Reuters / 2 Kasım 2009, Softpedia