Uçaktayken Telefonu ‘Tayyare Modu’na Almanın Aslolan Sebebi

Aslına bakarsak havacılık navigasyonu ve iletişimi sistemi, 1920’li yıllarda uçuş anında paraziti (yazışma kanallarında oluşan cızırtı) engellemek için düzenlenmiş bir radyo kanalı üstünden işliyordu.

Kısaca bu ağ üstünden paraziti kesmeye çalışıyorlardı diyebiliriz. Sadece günümüzde teknoloji oldukca daha gelişmiş olduğundan telefonu uçaktayken hala niye uçuş moduna almamız gerekiyor diye merak ediyorsanız bunun sebeplerini bir de Yüksek Tayyare Mühendisi Meriç Kahvecioğlu’ndan kulak verin.

Aslına bakarsak elektronik cihazlar, uçağın yazışma ve navigasyon sistemleriyle aynı frekansta enerji yayabiliyor. Sadece 1992 senesinde meydana getirilen bir araştırmada uçuş anında bu cihazların kullanılmasının uçağa (iniş ve kalkış anı haricinde) herhangi bir problem yaratmadığı tespit edildi.

ABD’da yazışma komisyonu çalışanları, cep telefonları ve tayyare navigasyonu için hususi olarak ayrılmış frekans ayarları üretmeye başladı. Bunun amacı ikisinin de frekanslarının birbirine karışmasını önlemek. Sonrasında dünyadaki öteki hükûmetler de bu mantığı benimsiyor ve bu mevzu üstüne emek harcamalar yapıyor. Hatta ABD’nin, ilgi çekici halde ilk kez 2014 senesinde elektronik cihazların uçuş esnasında tamamen açık kalmasına izin verdiği biliniyor.

Esasen aslına bakarsanız uçuşlarda telefonun tayyare moduna alınmaması, bugüne dek tayyare düşmesine sebep olmamıştır.

Bu durum bir ihtimal ileride de uçağın düşmesine sebep olmayacaktır. Fakat kokpit içinde, HF ya da VHF antenler kullanarak yüksek frekanslarda baz istasyonlarıyla yazışma kurulması, radyo kesintilerine ya da pilotların garip sesler duymasına (alıcılarda oluşan parazitler) sebep olabilir. Bunların sonucunda kule ile kurulan iletişimin sıhhatli olamayabileceği sonucu ortaya çıkıyor. Buradan ortaya çıkan yanlış anlaşılmalar ile beraber uçuş esnasında telaş yaratabilecek durumların yaşanması ihtimaller içindedir. Bunlara ek olarak azca olasılık de olsa pusula göstergelerini etkileyebilir. Bu pusulalar bilhassa iniş ve kalkışta kullanıldığından iniş ve kalkıştaki alınacak aksiyonlar daha mühim hale geliyor.

İşte halen elektronik cihazların uçakta yasak olmasının en mühim sebebi: Parazitler

Görsel: Hello Tech

Dünyada sehayat eden 2,2 milyarın üstündeki yolcu sayısını bir düşünelim. Bu oran nereden çıktı derseniz, 2021 senesinde uçakla gezi eden toplam yolcu sayısı bu civarlardaydı diyebiliriz. Kablosuz ağlar da birbirlerinin sinyallerinden etkilendiği için zemindeki uçuş ekipmanları ile ilgili öteki kablolar, uçan tüm yolcular telefonlarını kullandığında aşırı yükleme yapabiliyor. Örnek 5G kablosuz ağ normalde verilerin süratli aktarılması ve sorunsuz web kullanımı için sıkça tercih edilse de havacılık sektörü bunun kullanılmasını pek sevmez. Normalde havacılık yazışma sistemlerinde radyo frekansının kapasitesi oldukça kısıtlıdır.

Kısaca her insanın telefonunun frekansını kaldıracak kapasitede değil şeklinde düşünebilirsiniz. İşte bu yüzden de 5G kablosuz ağ bant genişliğinin aralığının, havacılık ağı genişliğine ayrılmış olan aralığa oldukça yakın olması; havaalanının yakınında ve uçağın inişine destek olan navigasyon sistemlerinde parazit yapıyor. Parazit denen problem da aslına bakarsan yazışma esnasında telsizde oluşan hışırtılar diyebiliriz. Kalkış ve iniş uçuşun en mühim safhaları bundan dolayı buralar pusulaların en oldukca kullanıldığı kısımlar. Bundan dolayı parazit meydana gelebiliyor.

Aslına bakarsak evvelinde parazit problemi yoktu bundan dolayı 3G ve 4.5G havacılık ağına yakın bir bant ağına haiz değildi. 5G’den sonrasında ise yukarıda bahsettiğimiz nedenlerle durum değişti. Buna çözüm olarak son olarak baz istasyonlarının havaalanına yakın yerlerde kurulmaması gerektiği konuşuluyordu. Sadece bu duruma halen çözüm bulunabilmiş değil.

“Yolcuların uygunsuz davranışlarının tayyare moduyla ne alakası var?” demeyin bundan dolayı var.

Görsel: Utopia Fans

Bazı hava yolu şirketleri, müşterilerine, kullandıkları kadar ödeyebilecekleri yada parasız şekilde kullanabilecekleri Wi-Fi hizmeti veriyor. Bu sayede kişiler cep telefonlarını uçuş esnasında kullanabiliyor. Sadece doğal bu hizmetten her insanın aynı anda yararlanması, uçuşun sıhhatli yapılabilmesi için bir engel teşkil ediyor. Örnek 200 şahıs aynı anda bir uçakta gezi ediyor ve hepimiz aynı anda Wi-Fi’ye bağlanıp telefon görüşmeleri gerçekleştiriyor. Bir düşünün, bu şekilde bir durumda kabin memurları yiyecek-içecek servisi yapmak için 200 yolcunun hepsinin telefonunu kapatmasını beklese tayyare saatinden daha geç kalkmak durumunda kalır.

Kabin memurları, uçağın kalkışa geçme esnasında insanlara telefonlarını kapatmalarını söylediklerinde yolcuların agresif davranışlarıyla karşılaştıklarını söylüyor. Bazı yolcularda tayyare korkusu yada uçuş tedirginliği de olabiliyor. Doğal bu yüzden de onların, güvenlik kemeri takmamak, öteki yolcularla tartışmak, güvenlik önlemlerine uymamak şeklinde hoş olmayan davranışları olabiliyor. Kısaca elektronik alet kullanımının belirli kurala bağlı olmaması bu tip yolcuların uçakta daha çok çekince yaratmasına yol açabiliyor.

Görsel: MEL Magazine

Gene de tayyare artık kalkmışken telefon kullanmanın uçağa herhangi bir zarar vermediği biliniyor. Sadece kalkış ve iniş anında telefonların tayyare moduna alınması son aşama elzem.