İnsanlar, Dabbe Benzer biçimde Klişe Filmleri Niçin Seviyor?

Dabbe filmi Türk korku sineması yaşamına adını unutulmaz harflerle kazıyan, başarıya ulaşmış ve bu başarısını uzun seneler süresince devam ettiren bir film. Normal olarak bu söylediklerimiz filmin çıkmış olduğu yıl ve dönem için geçerliydi…

Yönetmen Hasan Karacadağ tarafınca 2006 senesinde çekilen Dabbe, seyirciyi kendine o denli bağladı ki, 5 film daha çekildi. Son film Dabbe 6, 2015 senesinde gösterime girdi. Yalnızca Dabbe değil, aynı temalı pek fazlaca film de son yıllarda sinemalarda yerini almaya devam ediyor. Hatta o denli fazlaca almaya devam ediyor ki anlattıkları, gösterdikleri klişe halini almaya başladı.

Dabbe üstünden başladık, sadece bu yazıda aslına bakarsak tüm beyaz perde filmlerinde ve tv dizilerinde görmeye alıştığımız klişeler üstünde duracağız. Dabbe ile başlamamızın sebebi, yüzyıllardır Anadolu’da anlatılan klasik korku anlatılarını bizlere sunması ve her tekrara karşın gişede para kazanması. Öteki benzer korku filmleri de Dabbe kadar olmasa da gene başarıya ulaşmış oldular.

Ülkemizdeki Yeşilçam filmlerine bakarsak, temel bir iyi – fena çatışması sistematiği üstüne kurgulandıklarını görürüz. Gene aynı şekilde Hollywood tarafınca meydana getirilen duygusal – güldürü türü filmlerde de varlıklı ve yakışıklı erkekle, güzel fakat bunun bilincinde olmayan ve varlıklı değil fakat sempatik bir işe haiz olan hanımı görürüz. Bu filmlerde de oldukça dümdüz bir aşkının köpürtülmesini izleriz. Korku filmlerinde de durum yerli ve yabancı farketmiyor, neredeyse hepsi aynı şekilde aşama kaydediyor.

Dabbe benzer biçimde korku filmleri niçin klişelerle dolu?

Dabbe bu temadaki filmlerin en popülerlerinden biri olduğundan onun üstünden gidelim. Bilhassa bizim coğrafyamızda yüzlerce senelik efsaneler vardır. İslamiyette geçen figürler, Arap dünyasında, bizdeki kadar yankı bulmamış durumda. Bunun sebebi İslamiyet öncesi Türklerde de bu tip ruh ve görünmeyen varlıklara karşı bir inanç olması. Dabbe benzer biçimde filmlerden ilkin aynı hikâyeleri insanoğlu birbirlerine anlatırlardı.

Çoğu zaman yeni evlenen, yeni doğum meydana getiren, inancı sarsılmış ya da ruhsal durumu iyi olmayan, özetlemek gerekirse içsel olarak gardını düşürmüş insanoğlu bazı vakalar yaşarlar. Kısaca efsanelerde anlatılanlar bu yöndedir. Bu tip halk hikayelerinin filmlerde kullanılması aslına bakarsak son aşama düzgüsel. Kültürel olarak aslına bakarsanız alt yapımızda bulunan bu patlamaya hazır korku bombalarını, beyaz perde perdesinde gördüğümüz süre olanlar oluyor.

Bu Hollywood’da da aynı şekilde işliyor. Onlarda bizdeki benzer biçimde bir cin korkuları olmasa da; cadılar, hayaletler, koca ayaklar, hortlaklar benzer biçimde pek fazlaca korku öğesi var. 2006 yılı yapımı Bloody Mary filmi cadı korkusuna en büyük örnek. Aynı şekilde, çoğumuzun bilmiş olduğu 1999 yılında yapılmış The Sixth Sense filmi de ABD halkının hayalet korkusunu bizlere gösteriyor.

Ondan sonra pek fazlaca uyarlaması da çekilen 1974 tarihindeki Texas Chainsaw filmine baktığımızda da paranormal korkulardan ziyade gerçek hayatta, kim bilir gerçekleşme ihtimali daha yüksek olan korkuların işlendiğini görüyoruz. Kısaca Dabbe benzer biçimde korku filmlerinde, duygusal – güldürü filmlerinde ya da dram filmlerinde gördüklerimiz aslına bakarsak klişeden ziyade, biziz. Bizim hislerimiz.

Peki korku filmlerindeki klişeler neler?

Kimi zaman görmekten sıkıldığımız klişelerin hepsi aslına bakarsak bizim temel korkularımızdan oluşuyor. Bazıları inanca, bazıları geleneklere, bazılarıysa o dönem etrafımızda olan vakalara bağlı olarak gelişiyor. Bu temel korkuları beyaz perde filmlerinde işlemek, risksiz bir tepki garantisi veriyor yapımcılara.

• Cinler, hayaletler, cadılar.

Hayalet ve cadı benzer biçimde kavramlar bizim ülkemizden ziyade, Hıristiyanlık öncesi pagan inançlara haiz olan kültürlerde sıkça işleniyor. Bizde ise bu durum kendini cin kavramıyla ortaya çıkarıyor. Hayalet ve cadı benzer biçimde varlıkları öldürme şansı varken, cin için yapılması ihtiyaç duyulan tek şey yakarma etmek olduğundan durum birazcık ürkütücü oluyor. Dabbe filmi bunun en malum örneklerinden bir tanesi.

• Tüyler ürperten mekanlar.

Vaka kesinlikle ufak bir kasabada geçer ve ne olursa olsun o kasabada harabe bir yapı bulunur. Bu harabe yapılar bilhassa gençler tarafınca ya sevişmek ya da içki içmek benzer biçimde amaçlarla kullanılır ve sürpriz olmayan bir halde ne olursa olsun dünyadaki işlerini tamamlamamış bir hayalet çıkar ortaya.

Eğer kahramanımızın ardındaki paranormal bir varlık değilse, ondan kaçabilir. O da kahramanımızı sakince kovalar fakat hep bir adım gerisindedir. Talih bu ya, kahramanımız illa bir yere takılır, düşer ve elindeki tek şansı da kaybeder. Tıpkı 1996 yılında yapılmış Scream filmimizde onlarca defa olduğu benzer biçimde.

• Banyoda işler karışır.

Banyolar, çıplak olduğumuz için en savunmasız hissettiğimiz mekanlardan bir tanesi. Gerçek bir katil ya da paranormal bir varlık ne olursa olsun burada bir kez kurbanını avlamaya çalışır. Alfred Hitchcock’un 1960 yapımı Psycho benzer biçimde kült bir filmimizde bile bu klişe sahneyi görebiliriz.

Aynalar bizi, bizlere yansıttığı için güvendiğimiz nesnelerden bir tanesidir. Fakat bu yansıma esnasında gözle göremediğimiz bir varlık görmek de en büyük korkularımız arasındadır. Bu o şekilde temel bir korkudur ki, sırf bu tema üstüne 2008 senesinde Mirrors adlı bir film yapılmıştır. Ondan sonra Mirrors 2 filmi de 2010 senesinde seyirciyle buluşmuştur.

Devletimizde pek olmayan bir kültürdür bodrumlar. Bizde daha fazlaca kömürlük benzer biçimde bölgeler olur. Buralarda da niyeyse pek aksiyon olmaz. Fakat ABD’da bir çok müstakil olan evlerde bir bodrum kat ne olursa olsun bulunur ve bu katlar rutubetli ve karanlıktır devamlı. 2013 yılında yapılmış The Conjuring benzer biçimde filmler için ideal bir korku mekanı olmuştur bodrumlar.

• “Gerçek görüntüler”

Tırnak içinde gerçek görüntüler şundan dolayı bu görüntüler çoğu zaman hakikaten, gerçek görüntüler değildirler. Bilhassa el kamerasıyla çekilerek bu şekilde tanıtımı meydana getirilen filmler, izleyiciyi bir halde manipüle etme çabasındadırlar. 2007 senesinde gerçek {güvenlik kamerası} görüntüleri iddiasıyla ortaya çıkan Paranormal Activity filminin yapımcıları, sonrasında aynı temada 4 film daha yapınca, bu durum gerçekçiliğini yitirmiştir.

Tam derin bir nefes alıp mutlu sonun tadını çıkaracakken, bir ihtimal onlarca defa bıçaklanmış olan katilimiz hiçbir şey olmamış benzer biçimde yeniden ortaya çıkar. O denli acı çekmesinin öcünü almak için de bundan önceki halinden daha nefret dolu olarak çıkar karşımıza. I Spit on Your Grave benzer biçimde kült filmlerde sıkça gördüğümüz bir durumdur bu.

O çalan telefonu açma, bilmediğin bir adresten gelen e-postayı tıklama, kapat o televizyonu! Eski korku filmlerinde göremediğimiz teknoloji teması artık olmazsa olmaz olarak hayatımızda olduğu benzer biçimde bu tip filmlerde de karşımıza çıkıyor. 2002 yılında yapılmış The Ring bunun en başarıya ulaşmış örneklerinden bir tanesi.

Evet, o bir ölü. Aslen hepimiz ölü. Tüm o acayip hareketlerin sebebi de bu. Bu da insanların en temel korkularından birini ifade ediyor. Aslen doğru bildiğiniz gerçeklerin, yalan çıkması benzer biçimde temel bir korkunun paranomal yansıması. 2001 yılında yapılmış The Others, bu korkuyu tüyler ürperten bir halde işliyor.

İnsanlar niçin klişelerle dolu korku filmlerini durmadan izliyorlar?

Temel olarak bu durumun sebebi için haz alma durumunun güvence olması diyebiliriz. Zira insanların korkmuş olduğu, güldürmüş olduğu ya da ağlamış olduğı şeyler devamlı birbirine fazlaca benzer. Bir başka deyişle korku filmi izlerken korkacağımızı bileriz, güldürü filmimizde de güleceğimizi. Bu da alacağımız hazzın evvelde bilincinde olmamız demek.

Kültürel olarak değişik durumlar ortaya çıksa da, ortak bir kültüre haiz tüm insanoğlu genel olarak aynı etkilere, aynı tepkileri verirler. Çocukluğundan beri ürkütücü o gizemli hikayeleriyle büyümüş toplumlarda, normal olarak bu hikayeleri beyaz perde perdesinde görmüş olduğu süre korkacaktır. Aynı şekilde bir duygusal – güldürü izlerken de, kendinden epey üstün görmüş olduğu hatta ulaşılamaz olarak görülen bir adama ya da bir hanıma ulaşan şahıs bizi mutlu eder ve duygulandırır şundan dolayı çoğumuz aslına bakarsak bu şekilde bir aşkın ardında koşarız.

Beyazperde filmi yapımcıları da bu durumun farkındadırlar ve üretimlerini, bu yöne doğru kanalize etme yolunu seçerler. Klişeler bulunan fakat örneksiz hikayeye haiz olan pek fazlaca film olsa da, bilhassa ticari kaygıyla meydana getirilen filmler risk almadan, seyirciye de haz alma garantisi sunarak yapılırlar. Netice olarak karşılıklı bir kıvanç söz mevzusudur bu yapımlarda. Fakat beyaz perde evveliyatına damga vurmak ya da unutulmaz olmak isteyen yapımcı ve yönetmenler, filmlerinde klişe kullansalar da, bunu değişik bir kurguyla sunarak farklarını belli ederler.

Alfred Hitchcock, Quentin Tarantino ya da vatanımızda Onur Meşhur benzer biçimde adların filmlerinde de pek fazlaca klişe sahne bulunuyor. Fakat bu klişeler o şekilde başarıya ulaşmış hikayeler çevresinde kurgulanıyor ki, kullanılan klişe görüntüler rahatsız etmek yerine, filmin başarısını yükselten ufak öğeler haline geliyorlar.

Fakat her şeye karşın vatanımızda ve dünyada bu bilindik klişe sahnelere ve hikayelere sırtını yaslayarak, her yıl onlarca film üretiliyor. Burada sonucu bir noktada seyircinin vermesi gerekiyor. Klişe filmlerin haz alma garantisini kabul ederek, risk almadan bir film mi seyretmek istersiniz yoksa hayal kırıklığına uğrama şansınız olsa da, gene de şaşırmak ve unutulmaz bir film deneyimi mi yaşamak istersiniz?

Kaynaklar: Quora, Generally Thinking (Blog) ve editör değerlendirmeleri.