Otomobil Motorları Iyi mi Çalışır, Hangi Parçaları Bulunur?

Bir noktadan başka bir noktaya süratli bir halde ulaşmak için en fazlaca kullanılan araçların başlangıcında gelen otomobiller, uzun senelerden beri sayısız mühendisin üstünde emek vererek geliştirdiği fazlaca karmaşık aletlerdir. Bir arabanın hareket edebilmesi için yüzlerce parçanın uyum içinde emek harcaması gerekir. Normal olarak bu karmaşıklığın içinde de bir seviye bulunduğunu bilmemiz gerekiyor. Aslına bakarsanız seviye olmasaydı bu araçların emek verme devamlılığı sağlanamazdı. Bu içerikle başlayacağımız yeni serimizde sizlere otomobillerde bulunan parçaları detaylı bir halde tanıtmaya çalışacağız.

Her yaştan ve ilgiden insanoğlunun zorluk çekmeden anlayabilmesi için en rahat haliyle anlatmaya çalışacağım bu serinin ilk bölümünde arabanın en pahalı parçası, adeta kalbi olan motorlara değineceğim. Çeşitli enerji maddeleriyle bir arabanın hareket etmesini elde eden motorlar, bu yazımızı tamamladıktan sonrasında sizin için bilinmeyen olmaktan çıkacak. O süre hızlıca motor ve derinliklerine inelim.

Araçlarımızda bulunan motorlar iyi mi çalışır ve hangi parçalara haizdir?

• Motor nedir?
• Otomobillerimizde bulunan içten yanmalı motorun zamanı ne, hangi varyasyonları var?
• Tasarımına nazaran içten yanmalı motorlar
  • Wenkel motoru (Rotary motor)
  • Pistonlu motor
• Yakıt kullanımına nazaran motorlar
• İçten yanmalı motorlarda hangi parçalar bulunur ve bu parçaların işlevleri nedir?
  • Silindir bloğu (motor bloğu) nedir?
  • Silindir kapağı ve silindir contası nedir?
  • Piston nedir?
  • Piston kolu (Biyel kolu) nedir?
  • Krank mili nedir?
  • Kam mili (Eksantrik mil) nedir?
  • Subaplar nedir?
  • Radyatör nedir?
  • Su pompası (Devirdaim) nedir?
  • Yakıt pompası nedir?
  • Karbüratör nedir?
  • Hava filtresi nedir?
  • Manifold nedir?
  • Karter nedir?
  • Yağ pompası nedir?
  • Yağ filtresi nedir?
  • Buji nedir?
  • Şarj dinamosu nedir?
  • Endüksiyon bobini nedir?
  • Konjektör (Düzelteç) nedir?
  • Motor distrübitörü nedir?
  • Marş motoru nedir?
  • Enjeksiyon pompası nedir?
  • Enjektör nedir?
• Geleceğin motorları olarak gösterilen elektrikli motorlara yakından bakalım
  • Stator nedir?
  • Rotor nedir?
• Hibrit araçlar nedir, emek verme prensipleri nedir?

Motor nedir, ne işe yarar?

Adını sık sık duyduğumuz motorlar tam olarak nedir diye asla düşündünüz mü? Motorları en rahat haliyle düşünürsek bir enerji formunu (elektrik, benzin, dizel, LPG) alıp bunu mekanik enerjiye çeviren aparatlardır. Bu mekanik enerji de otomobillerimizde hareket etmeyi sağlamak için kullanılıyor. İşin özünde araçlarda kullanılan 2 tür motor var. Bunlardan ilki büyük çoğunluğu elde eden içten yanmalı motorlar. Diğeri ise geleceğin teknolojisi olan elektrik motorları. Normal olarak bu motorlar da kendi içinde yaktığı yakıta ve mekaniğine nazaran ayrılabiliyor. Tüm bunlara yazının devamında değineceğiz.

Normal olarak elektrik motorundan da bahsedeceğiz, sadece bu yazımızda aslolan odaklanacağımız nokta içten yanmalı motorlar olacak. Vatanımızda kullanılan arabaların nerede ise tamamı içten yanmalı motora haiz olduğundan bu motorları öğrenmenin daha mühim bulunduğunu düşünüyorum. Yazımızın sonunda elektrikli motorlarla ilgili bilgilere de ulaşabileceğinizi hatırlatalım.

Otomobillerimizde bulunan içten yanmalı motorun zamanı ne, hangi varyasyonları var?

Zamanı tahmin edeceğinizden eskiye dayanan içten yanmalı motorlar, ilk olarak Parisli fizikçi Christiaan Huygens ve asistanı Denis Papin tarafınca 1673’te geliştirildi. Belçikalı mühendis Etienne Lenoir ise 1859’da “Gazlı ve genleşmiş havalı motor” adı altında iki zamana haiz içten yanmalı motorun patentini alıp 1860 senesinde elektrik ile ateşlenip su ile soğutulan ilk içten yanmalı motoru geliştirdi.

İçten yanmalı motorun bu kısa tarihini geride bıraktığımıza nazaran emek verme prensibine bakalım. İçten yanmalı motorlar; hava ile yakıt karışımını yakıt odasına alıp sıkıştırarak ateşleyen ve bunun sonucunda enerji elde eden motorlardır. Normal olarak bu işlemi yaparken devreye sayısız adım giriyor, sadece en rahat haliyle yukarıdaki benzer biçimde özetleyebiliriz. Günümüzde tasarım türlerine nazaran iki tane içten yanmalı motor türü vardır. Bunlar; pistonlu motor ve rotary motordur.

Tasarımına nazaran içten yanmalı motorlar

Wenkel motoru (Rotary motor)

Gerek sık sık bakıma gerekseme duyması gerekse de yüksek yakıt tüketimi sebebiyle son yıllarda artık kullanılmayan bu motor türü, pistonlu motorlardan fazlaca daha değişik bir yanma süreci geçiriyor. 20. yy’da buluş edilen tek içten yanmalı motor tipi olan Wenkel motoru, güç / hacim bakımından pistonlu motorlardan uzun seneler süresince daha iyi durumda oldu. Bu motorların son temsilcisinin 2000’li yılların başlangıcında üretildiği düşünüldüğünde pistonlu motorların onu geçmek için uzun seneler uğraştığını görüyoruz.

Wankel motorunun emek verme prensibine baktığımızda orta kısma yerleştirilmiş üçgen rotorun almış olduğu konuma nazaran yakıt ve havayı alıp sıkıştırıp yakarak egzozdan dışarı attığını görüyoruz. Pistonlu motorlar benzer biçimde 4 zamana haiz bu motor; emme, sıkıştırma, yanma ve egzoz zamanlarını sırasıyla gerçekleştiriyor.

Pistonlu motor

Pistonlu motorlar, günümüzde en sık gördüğümüz motor türüdür. Motorun silindir sayısına nazaran pistonlar çeşitli noktalara yerleştirilir. Günümüzde kabul gören motor türü olduğundan yazının devamında bu motoru daha detaylı bir halde göreceğiz, sadece genel olarak anlatmak gerekirse 4 zamanlı olarak çalışır. Bu zamanlarda yakıt ve havayı alıp sıkıştırıp yakarak egzozdan çıkış sağlar. Yakıt olarak benzin yada LPG kullanan motorlarda ateşleme yapması için bujiler yer alırken, dizel motorlarda ise mazotu ısınmış havanın üstüne püskürtmek için enjektör yer alır.

Yakıt kullanımına nazaran motorlar

Motorlar enerji üretmek için bir yakıta gerekseme duyarlar. Yakıtlarına nazaran de motorlarda bazı değişimler olur. Motorun emek verme prensibini etkileyen yakıt kullanımına nazaran motorlara baktığımızda karşımıza 2+1 çeşit motor tipi çıkıyor. Bunlardan ilki dizel, şu demek oluyor ki motorinle çalışan motorlardır. Bunun haricinde benzinle çalışan motor tipi en yaygın olanıdır. Ek olarak benzinli motorlar LPG sistemiyle çalışabilir. Ülkemizdeki benzinli araçların fazlaca büyük bir kısmında benzinin yükselen fiyatının da etkisiyle LPG taktırılması yaygındır.

İçten yanmalı motorlarda hangi parçalar bulunur ve bu parçaların işlevleri nedir?

Şimdi geldik içten yanmalı motorların parçalarına ve bu parçaların ne işe yaradığına. Pistonlu bir motorun içinde her biri ayrı dirimsel öneme haiz fazlaca fazla parça vardır. Bu parçaların biri bile muntazam çalışmasa motor işlevini tam olarak yerine getiremez. Bu sebeple bu parçaları iyi tanımamız gerekiyor.

Silindir bloğu (motor bloğu) nedir, ne işe yarar?

Motor bloğu, motorun pek fazlaca parçasını içinde barındıran aslolan gövdeyi oluşturur. Bilgisayar donanımlarından örnek vermek gerekirse bu parçanın anakart ile eşleştiğini söyleyebiliriz. İçerisinde silindir, krank, marş motoru benzer biçimde parçalar da dahil olmak suretiyle pek fazlaca motor parçasını stabil bir halde tutmaya yarar.

Silindir kapağı ve silindir contası nedir, ne işe yarar?

Silindir bloğunun üzerini kapatan bu kapak, motorun tamamen kapanmasını sağlar. Üstünde; benzinli motorlarda buji, dizel motorlarda ise enjektörleri taşır. Ek olarak subap mekanizması da silindir kapağında bulunur ve yanma odalarının çevresinde su kanalları bulunur.

Piston nedir, ne işe yarar?

Pistonlar, silindir bloğunun içindeki boşluklarda devamlı hareket eden ve bu sayede zamanların oluşmasını elde eden parçalardır.

Piston kolu (Biyel kolu) nedir, ne işe yarar?

Piston kolu, adından da anlayabileceğiniz benzer biçimde pistonların hareket etmesini elde eden parçadır. Pistondan alınan dikey gücü krank miline ileten piston kolu, bu sayede motorun çalışmasının devamlılığını sağlar.

Krank mili nedir, ne işe yarar?

Krank mili, pistonların piston koluna ilettiği dikey hareketi dairesel bir dönüş hareketine çevirmeye yarar. Krank milinin ön ucunda bulunan dişli kam miline hareket verirken kasnak ise su pompası ile alternatöre hareket sağlar.

Kam mili (Eksantrik mil) nedir, ne işe yarar?

Kam mili, motorun en mühim parçalarından biridir. Piston subaplarının zamanlamasından görevli olan kam mili, triger kayışı yada zincirle hareketini sağlayarak motorda bulunan tüm silindirlerin zamanlarını sorunsuz bir halde sürdürmeye devam etmesini sağlar.

Subaplar nedir, ne işe yarar?

Emme ve eksoz olmak suretiyle iki değişik subap vardır. Emme subapları benzinli ve LPG’li araçlarda benzin ve hava karışımının silindire girmesini sağlar. Dizel araçlarda ise emme subabının görevi yalnız havayı silindirin içine sokmaktır. Eksoz subapları ise yanma sonucunda oluşan gazın silindirin dışına atılmasını sağlar.

Radyatör nedir, ne işe yarar?

Radyatör, devamlı yüksek devirlerde çalışan motor parçalarının su kanalıyla soğutulmasını sağlar. Deposundaki suyu bir pervane yardımıyla devamlı soğutan radyatör, motorun hararet yapmaması için lüzumlu olan fazlaca mühim bir parçadır.

Su pompası (Devirdaim) nedir, ne işe yarar?

Radyatörün deposundaki suyu motora götürmüş olan ve oradaki suyun tekrardan radyatöre gelmesini elde eden su pompası, suyun motor içinde devirdaim yapmasını elde eden kendi motoruna haiz bir parçadır.

Yakıt pompası nedir, ne işe yarar?

Yakıt pompası, benzin deposundaki yakıtı alarak yakıt ile havanın karışımının yapılacağı karbüratöre pompalamayı sağlar.

Karbüratör nedir, ne işe yarar?

Araçlarımızda gücü elde eden enerji yakıt ve hava karışımı ile sağlanır. Karbüratör ise sürücünün istediği oranda benzin ve havayı buğu halinde karıştırır.

Hava filtresi nedir, ne işe yarar?

Dışarıdan motor içine alınan havayı temizleyen hava filtresi, motorun içinin devamlı temiz kalmasını sağlar.

Manifoldlar nedir, ne işe yarar?

Motorlarda emme ve eksoz olmak suretiyle iki değişik manifold bulunur. Emme manifoldu; karbüratörde karışmış olan benzin ve hava karışımını silindirlere dağıtırken eksoz manifoldu ise yanma sonunda oluşan gazları biriktirerek eksoz borusuna bırakır.

Karter nedir, ne işe yarar?

Karter, silindir bloğunun alt kısmında bulunan koruyucu parçadır. Ek olarak motor yağı da karterde tutulur.

Yağ pompası nedir, ne işe yarar?

Yağ pompası, karterdeki yağı emerek yağlanması ihtiyaç duyulan tüm motor parçalarına yağı ulaştıran bir parçadır.

Yağ filtresi nedir, ne işe yarar?

Yağ filtresi, motorun herhangi bir aşınma yaşamadan sıhhatli bir halde çalışabilmesi için lüzumlu olan yağı temizleyen aparattır.

Buji nedir, ne işe yarar?

Motorun bir nevi çakmaktaşları olan bujiler, yanma odasında sıkıştırılmış olan benzin – hava karışımını ateşleyen parçadır. Bujiler, arabaların en sık problem çıkaran parçaları içinde yer alırlar. O sebeple eğer motorun emek verme sesinde bazı takılmalar hissediyorsanız bujileri bir denetim etmenizi öneriyorum.

Şarj dinamosu nedir, ne işe yarar?

Akü ilk başta lüzumlu elektrik enerjisini motorun emek harcaması için gönderir. Motor çalıştıktan sonrasında ise arabanın öteki elektrik aksamlarına da enerji sağlayacak akünün tekrardan şarj olması için devreye şarj dinamosu girer. Şarj dinamosu, mekanik enerjiyi alıp tekrardan elektrik enerjisine çevirerek aracın devamlı kalkışa hazır halde olmasını sağlar.

Endüksiyon bobini nedir, ne işe yarar?

Arabanın ilk emek verme anında gereksinim duyan akımı oluşturmak için lüzumlu endüksiyon bobini, akümülatörden gelen 12 voltluk doğru akımı 18 – 25 bin volta yükseltir.

Konjektör (Düzelteç) nedir, ne işe yarar?

Konjektör, şarj dinamosunun ürettiği akımı ve voltajı ayarlamak için kullanılan ufak bir parçadır.

Motor distrübitörü nedir, ne işe yarar?

Motor distrübitörü, endüksiyon bobiniyle gelen yüksek voltajı bujilere dağıtarak ateşlemeyi sağlar.

Marş motoru nedir, ne işe yarar?

Arabanın anahtarını ilk çevirdiğinizde motorun çalışmasını elde eden marş motoru, elektrik akımını direkt motora vererek ilk hareketi sağlar.

Enjeksiyon pompası nedir, ne işe yarar?

Enjeksiyon pompası, mazotla çalışan araçlarda ateşleme esnasında enjektöre yüksek tazyik altında mazot pompalayan parçadır.

Enjektör nedir, ne işe yarar?

Bir tek mazotlu araçlarda bulunan enjektörler, enjeksiyon pompasından gelen mazotu ısınmış havanın üstüne püskürten elemandır.

Geleceğin motorları olarak gösterilen elektrikli motorlara yakından bakalım

İçten yanmalı motorların aksine mekanik parçaları bulunmayan elektrik motorları, elektromanyetik enerjiyi direkt hareket enerjisine dönüştürüyor. Genel olarak iki bileşenden oluşan bu motorlar, biri durağan(durgun) diğeri de hareket eden iki parçayla yüksek güçler üretebiliyor. Elektrikli motorlarda bulunan bu iki ana bileşen ise stator ve rotor oluyor.

Stator nedir, ne işe yarar?

Elektrikli motorda manyetik alan oluşturmakla görevli olan stator, motorun hareket etmeyen parçasıdır. Statorda; stator çekirdeği, stator çerçevesi ve bobin bulunur. Stator çekirdeği; içinden elektrik akımı geçen bobinleri korurken stator bobinleri elektromanyetik alan oluşturan binlerce iletken tel bulundurur.

Rotor nedir, ne işe yarar?

Elektrikli motorun hareketli parçası ise rotor kısmıdır. Halka şeklinde bulunan stator çekirdeğinin içinde bulunan rotor, statordaki bobinler tarafınca üretilen elektromanyetik alan yardımıyla hareketli parçanın dönmesini sağlar. Rotor döndükçe motora bağlı olan çark ve dişlileri hareket ettirip kinetik enerji elde edilmesinin önünü açar.

Hibrit araçlar nedir, emek verme prensipleri nedir?

İçten yanmalı motorla elektrikli motorun bir arada çalmış olduğu hibrit araçlar, tek bir motor yerine iki motorla çalışırlar. Elektrikli araçlar benzer biçimde harici olarak şarj edilmesine gerek olmayan hibrit araçlar, içten yanmalı motordan elde edilmiş güçle kendini şarj eder ve elektrikli araçlara nazaran daha ufak olan bataryasında bu enerjiyi depolayarak araca ek güç sağlar. Hibrit ve elektrikli araçlarda fren yapıldığında da belirli bir miktara kadar elektrik üretimi yapılabilir.

Arabaların en mühim bileşeni olan motorlarla ilgili içeriğimizin burada sonuna geldik. Peki siz değerli üyelerimizin aklına takılan noktalar oldu mu? Düşüncelerinizi yorumlar kısmında bizimle paylaşmayı ihmal etmeyin.