Bölüm Bölüm Black Mirror 3. Sürem Değerlendirmesi

Teknoloji hakikaten hayatımızı kolaylaştıran, aklınıza gelebilecek her mevzuda işimize yarayabilecek bir şey. Hele ki web dediğimiz vakası da düşünecek olursak günlük yaşantıdan sağlığa, ordudan güvenliğe, kısacası hakikaten tüm yaşamımıza işlemiş bir dünyada, teknoloji çağlarında yaşıyoruz.

Evet, sıhhat alanında, eğitim alanında olmak suretiyle binlerce mevzuda ihtiyacımızı fazlasıyla yerine getiren bu teknolojiyi görkemli bir distopya ile işleyen dizi Black Mirror, uzun bir aradan sonrasında 3. sezonu ile geri döndü. 6 bölümden oluşan bu sürem, bizlere “hızla gelişen teknolojinin arkada bahçesi” ya da “hızla gelişen teknolojinin öteki yüzü”nü açık bir halde gösteriyor. Her bir bölümünü izlerken “Abi oldukça abartı olmuş ya” dediğimi hatırlamıyorum. Son 20 yılda gelişen teknolojiyi düşünürsek, bu dizinin ele almış olduğu her bir mevzu da gerçekleşmesi olağan, hatta şahsen ihtimali yüksek diye bile düşünüyorum. Kısaca, üstünden geçen bilmiyorum kaç yıl sonrasında iyi mi “Back to the Future” filmi gerçek oluyorsa günümüzden bilmiyorum kaç yıl sonrasında “Black Mirror gerçek oldu” şeklinde durumlar ortaya çıkabilir.

Peki, bölüm bölüm ele alacak olursak, Black Mirror bizleri hangi mevzularda korkutuyor? Hızla gelişen teknolojinin hangi yanlarını bizlere gösteriyor? İşte bu işe ilk olarak dizinin tanıtım görselinden adım atmak isterim. Fakat, geçmeden ilkin uyarımı yapayım; şu andan itibaren okuyacaklarınız Black Mirror 3. sezondaki her bölüm başta olmak suretiyle eski bölümlerden de ağır spoiler içerebilir. Eğer diziyi izlemediyseniz bu yazıyı okuduktan sonrasında dizi size hiçbir keyif vermeyecektir. Bu sebeple yalnız 3. sezonu bitirmiş arkadaşların yazıya devam etmesini tavsiye ediyorum.

Black Mirror 3. Sürem

İlk olarak detaylara geçmeden ilkin bu görseli ele alalım. Black Mirror, kısaca Kara Ayna dizisinin hep kullandığı ve isminde da geçen bir ayna. Ortasından yumruk yemiş şeklinde kırılmış, fakat gülümseyen bir yüz var. Buraya kadar bir şey yok şeklinde. sadece yukarıda yazılan “Future is Bright” kısaca karşılığı “Gelecek Parlaktır” şeklinde bir yazı var. İnanılmaz ince bir gönderme ile bizlere ustası olduğu hiciv sanatını daha baştan yapıyor.

Evet, teknoloji yardımıyla parlak bir geleceğimiz olacak şeklinde. Hatta bunu şu anda yaşlı dediğimiz insanoğlu “Bizim zamanımızda hiçbir şey yoktu, siz şanslısınız” diyerek bahsederler ya, hakikaten talihli mıyız peki? Görünüşe nazaran evet. Fakat Black Mirror’a nazaran gelecek {hiç de} parlak olmayacak.

Haydi, gelin bir de bölümleri hatırlayalım;

Bölüm 1: Nosedive – Dibe Vuruş

**
**

Bölüm adının tam karşılığı aslen “pike yapmak”. Kısaca uçakların aniden dalış pozisyonunda yere çakılacak şeklinde inmesi. Bu bölüm de tam olarak buydu. Esasen ilk dakikalardan anlıyorsunuz. Instagram’ı temel alan, fakat aslen tüm toplumsal medya manyaklığına net ve sağlam bir şekilde eleştiriler icra eden bir bölüm ile karşılaştık.

Bana kalırsa bu bölüm geleceğe değil, net bir şekilde günümüze bir uyarı. Hali hazırda bu bölüme benzer bir yaşantımız yok mu sizce de? Bilhassa yeni dost çevremizi Instagram’daki, Feysbuk’taki, Twitter’daki paylaşımlarımız etkilemiyor mu? Ya da o meşhur dediğimiz fenomenler (4.5 üstü yıldızlılar), kısaca günümüzün ünlülerinin takip sıralamasında ya da dost çevresinde olmak için sizin de fenomen olmanız gerekmiyor mu? Bir mekana gittiklerinde parasız yeme içme şeklinde durumlar “Oooo fenomen mekana geldi” şeklinde durumlardan olmuyor mu? Bilhassa Tren şeklinde “toplumsal mekanlar” bu fenomen arkadaşlarımıza ehemmiyet vermiyor mu?

Peki, Lacie ile Naomi ilişkisine bakalım. Çocukluk arkadaşları olan bu ikilinin yaşamı Lacie’nin 4.5 yıldız kapabilmek için, Naomi’nin +4 yıldızlı çevresinde gezme durumları sizce günümüzde yok mu? Ya da şu anda Feysbuk, Twitter ve Instagram şeklinde mecralarda “beğenmeme” butonu olsa, bir paylaşımınıza devamlı “beğenmeme” gelse, sizi deli etmez mi? Tıpkı Lacie’yi etmiş olduğu şeklinde.

Günümüzde bile “Sen benim fotoğrafımı niye beğenmedin?” diye kızanlar, “Oha, check-in yaptın fakat bizi etiketlemedin mi?” diye bozulanlar dünyasındayız dostlar. Azca takip edeni, azca yıldızı, azca beğenisi var diye sizden uzak duracak yeni bir nesil yolda. Fenomenler yaşamına dönen günümüzde bu ilk bölümden bu biçim bir yaşama yaklaştığımızı bas bas bağırıyor Black Mirror.

Bölüm 2: Playtest – Artırılmış Gerçeklik

**
**

Aslına bakarsak “Kontrol etmek” şeklinde bir manaya gelen Playtest kısmı, Türkçe olarak “Artırılmış Gerçeklik” adıyla geldi. Fakat bu ad bile cuk diye oturuyor.

Günümüz yaşamına oldukça iyi atıfta bulunan bir öteki bölüm olan Playtest, Sanal Gerçeklik ve AR olarak bildiğimiz Artırılmış Gerçeklik dünyasını gözler önüne seriyor. Artık oynayan değil, oyunun içinde olma vakti geldi. Fakat bu bölümde oyunu yaşama dünyasındayız. Şahsen “Oha, Hideo Kojima!” şeklinde tepki verdiğim Shou Saito tarafınca geliştirilen fakat daha kontrol aşamasındaki oyunu, bir implant yardımıyla sinir merkezinizden bilgiler alarak muhteşem bir korku oyunu ortaya çıkarıyor.

Kendi korkularınız ile gerçek şeklinde yüzleşeceğiniz bir korku oyunu. Hem de öyleki yalnız böcek, kedi-köpek korkuları şeklinde korkular değil, kendinizi bildiğiniz andan oyunu oynadığınız ana kadar tüm korkularınızı işleyerek size sunabilen bir oyun. Herhangi bir senaristliği ve bitişi yok. Tamamen size kalan bir sona haiz. Kısaca sizin yaratıcılığınızdan, en korkulu hayal dünyanızdan beslenen, aklınıza dahi getiremeyeceğiniz korkuları size gösteren bir artırılmış gerçeklik oyunu.

İnsan hakikaten “Niçin olmasın bu şekilde bir oyun?” demeden edemiyor. Hatta, manyaklık mıdır nedir anlamadım fakat, ben o oyunu oynamak arzu ederdim.

Bölüm 3: Shut Up and Dance – Sus ve Dans Et

**
**

Günümüzde de sık sık yaşayan hususi videoların sızdırılması şeklinde gerçekleri yaşamaktayız. Kim bilir günümüze en yakın olan bu bölümde sanırım bilmediğimiz binlerce şahıs “Videon elimizde, dediklerimi yapmazsan internette yayınlarım” şeklinde şantaja maruz kalmıştır. Sadece burada şantaja maruz kalan birçok insan ile akıl almaz derecede eğlenen bir ya da birden fazla bir ekip var.

Cinsellik kasetleri olanların, çocuk pornosu izleyen pedofilik hayvanların bunu yaparken kaydedildiğini görünce başkaları öğrenmemesi için bir yerden bir yere teslimat yapabilecek, hırsızlık ve hatta adam öldürmeye bile girişecek kadar gözleri dönebildiğini bizlere özetleyen bu bölümden sonrasında bilhassa bilgisayarının kamerasını bantlayacak birçok şahıs vardır inanırım.

Bölüm 4: San Junipero

**
**

Bu bölüm de sanırım en fazla ütopik, daha doğrusu distopik olanı. Aslına bakarsanız bu biçim mevzuları şimdiye kadar birçok filmimizde işlendi. Son olarak olarak da gene bir distopya örneği olan Transcendence kısaca Evrim filmini gösterebiliriz.

Hakkaten bu bölümde olduğu şeklinde tamamen sanal bir dünyada yaşamak mümkün mü? Hani, bulutların üstünde yaşamak düşsel vardır ya, bunun yerine bulut servislerinde yaşama durumu gerçekleşebilir mi? Bu dünyada yeme içme, hatta cinsellik şeklinde fizyolojik aktiviteleri hissetme, gerçek duyguları da hissedebilme şeklinde bir sanallık.

Ölüm yok, gerçek hayatta yaşlı iseniz orada genceciksiniz. Yaşlanma da yok. İstediğiniz süre dilimine gidebilirsiniz. 80’ler 90’lar ya da 2000’ler.

Kim bilir en absürt bölümdü. Fakat birçok kişiye de “keşke böyle bir durum olsa” dedirtecektir. Kısaca, milyonlarca insan ölmek istemiyor. Hatta kimse istemez. İşte, size ölümsüzlüğü vaat eden bir teknoloji burada. Ne dersiniz, bu şekilde bir dünya söz mevzusu sanal ve artırılmış gerçeklik dünyasının gelişmesi -baya baya gelişmesi- peşinden mümkün olabilir mi? Sanırım Playtest kısmı bu bölüme nazaran daha gerçekçiydi. Fakat “keşke” dedirtmiyor da değil.

Bölüm 5: Men Against Fire – Acımadan Öldürmek

**
**

Aslına bakarsak her iki isimlendirme de fazlasıyla uygun. Hatta Türkçe isimlendirme daha da yakışmış. Direkt aklınıza ABD’yı İsrail’i getirecek olan bu bölümde askeri teknolojiler tavan yapmış. “Maske” denilen bir mekanizma yardımıyla sizin ne göreceğinizi, ne duyacağınızı, ne tadabileceğinizi denetim edilebilen bir sistem bulunduğunu düşünün. Bu sistemden ise askerler üretiyorsunuz. Hem sizi gerçek manada geliştirebilen, hem de gördüğünüzü gören, uykunuzda göreceğiniz rüyayı bile ayarlayabilen bir sistem.

Aslına bakarsanız bu şey maske değil, tamamen tanrılaşma durumu. Fakat hızla gelişen teknolojinin kullanılış açısına bakarsak gene mantıklı. “İnsan ırkını, devleti korumak”. Evet, mantıklı. Fakat işin aslını sonda görünce acaip sinirlendiriyor. İlk başta “böcek” denilen kişileri gördüğümde “Black Mirror da mı zombi işine girdi.” diye üzülürken sonda ortaya çıkan netice ile adeta senaristi ayakta alkışlamak istedim.

Düşük IQ, pedofili, rahatsız edici aşama cinsellik düşkünleri, bulaşıcı hastalık sahipleri, dışlayarak “gelişmiş insanoğlu” dünyasının devam etmesi için bu geri kalanları öldürmek şeklinde bir plan… İnanılmaz derecede sinir bozucu. Fakat inanırım dünyada bu biçim bir militarist düşünceye katılacak insanoğlu da olacaktır. Ki aslına bakarsan buna da atıfta bulunuyor bu bölüm. Hakkaten üstünde ağır tartışmalar dönebilecek bir bölümden bahsediyoruz. Kısaca, hakikaten birçok kişinin ölmesini isteyeceği kişiler falan toplanmış şeklinde bahsedilse de genel olarak insanoğlu içinde öldürme yetisi güçlü olmaması sebebiyle insan suratını yaratığa çevirerek direkt olarak öldürebilmenizi elde eden bir teknoloji bu. Korkulu!

Bölüm 6: Hated in the Nation – Toplumsal Linç

**
**

İki açıdan ele alınması ihtiyaç duyulan bir bölümdü bu son bölüm. Birincisi heralde ana mevzu olan “#DeathTo” etiketi ile hakikaten ölmesini istediğiniz insanları yazıyorsunuz ve her gün 17:30’da günün en fazla #DeathTo etiketini alan kişisi ölüyor. Bu sevmediğiniz bir siyasetçi, nefret ettiğiniz bir adam, suçlu da olabilecekken trolleme kurbanı masum bir insan da olabilir. Bu şekilde bir oyun gerçek hayatta olsa 1-2 gün içinde insanoğlu çığırından çıkacaktır. Ki olayın sonunda da inanılmaz bir ders veren bölümde tüm #DeathTo etiketiyle insanları ölüme götürmüş olan binleri öldüren bir sistem ortaya çıkıyor. Sonuçta aniden kimin öleceğine karar verme yetisi binlerce insana verilse binlerce insanoğlunun ölmesi icap ettiğini düşündüğü kişiler ölmeye başlamış olacak ve bu karar bizim kararımız olacak. Yok canım, kalsın.

Öteki mevzu ise devlet tarafınca desteklenen robotik arı projesi. Ki bu oldukça mümkün. Şundan dolayı günümüzde hali hazırla canlı böcekleri denetim edilebilecek çipler denenirken, birçok böcek robotlar da mevcut. Hatta askeri alanlarda bulgu ve gözcülük için bile kullanılan bu robot böceklerin ilerleyen yıllarda insanoğlunun yaşam döngüsünü korumak amacıyla kullanılabilir. Esasen problem yaşadığımız noktalarda teknolojiyi kullanarak kapatırken ihtimaller içinde bir böcek neslinin tükenmesi -hele ki arı şeklinde bir böcek ise- engellenmesi amacıyla bu biçim çözümler gelebilir. Esasen tavuklardan yumurta ve ineklerden süt üretimi denetim edilebilir yapıya geldi. Bal üretimini de bu şekilde denetim altına tutmak zor olmasa gerek.

Fakat bu kadar teknolojik bir dirimsel gelişmenin tıpkı bu bölümde olduğu şeklinde hacklenebilitesi de var. Sonuçta internet sektöründe hiçbir şey olanaksız değildir. Hatta dünyanın en güvenli sistemi bile tam tersi şekilde hacklenebilir. Kısaca bu arılar aslen ne kadar yararlı ve yaşamı kurtaran bir proje olsa da işte bu bölümde gözler önüne serildiği şeklinde katil sürüsü de olabilirler.

Netice

Netice olarak mükemmel bir 6 bölüm izleyerek günümüz ve gelecek teknolojisini ağır bir üslupla sorgulayan Black Mirror, “teknoloji güzeldir” ve “teknoloji yararlıdır” algısını yerle bir edebilecek kadar sağlam bir takım bulunduğunu bir kere daha gösteriyor.

Sadece The National Anthem (S1B1), Fifteen Million Merits (S1B2) ve White Bear (S2B2) bölümlerine güzel easter egg anları da yapıldığını görmek gülümsetti. Hem de görünüşe nazaran tüm bu gördüğümüz vakalar benzer süre dilimlerinde geçiyor dizi içinde.

Evet, mükemmel bir altı bölüm ve benim dikkatimi çeken, yapmış olduğum çıkarımlar bunlar. Siz ne düşünüyorsunuz? Dikkatinizi çeken değişik bir detay, ya da “şunu da eleştiriyorlar” dediğiniz değişik çıkarımlarınız var mı?