Can Kurtarması Gerekirken Can Alan Takata Hava Yastıkları

Otomobillerde ölümlü kazalara karşı alınan en etkili önlemlerden kabul edilen hava yastıkları, dünya üstünde yalnızca birkaç şirket tarafınca üretilebiliyor. Üretim ve kontrol aşamalarında yaşanmış olan zorluklardan dolayı azca sayıda üreticinin yer almış olduğu bu sektörde, otomotiv tarihinin en büyük skandallarından biri yaşandı.

Takata markası size tanıdık gelmeyebilir sadece otomobil üretcileri bu markayı oldukca yakından tanıyor. Japon hava yastığı üreticisi Takata, 2000’li yıllarda ürettiği hava yastıklarının şişirme mekanizmasındaki mesele ortaya çıkana kadar, otomotiv sektöründe ürettiği güvenilir donanımlarla adından söz ettiren bir şirketti. Ölümlü ve yaralanmalı kazalara sebep olan, dev şirketi iflasa sürükleyen ve 19 değişik otomobil üreticisini zarara sokan bu sürece en baştan beraber göz atalım.

Her şey Takata’nın 1990’ların sonuna doğru, amonyum nitratın kullanıldığı hava yastığı şişirme mekanizmaları üretmek istemesiyle başladı.

O döneme kadar, Takata’nın ürettiği hava yastıklarında ciddi bir mesele yaşanmamıştı. Bu yüzden birçok otomobil üreticisi Takata ile çalışıyordu. Tasarımı meydana getirilen yeni nesil hava yastıkları, belirli testlerden geçirildi ve üretimine onay verildi. Ondan sonra ölümlere ve yaralanmalara sebep olacak hava yastıkları, o dönem Takata’nın anlaşmalı olduğu otomobil üreticilerinin araçlarına yerleştirilmeye başlandı.

Takata ve öteki üreticiler için süreç oldukça yolunda gidiyordu. Takata’nın problemli hava yastığı şişirme mekanizmasını taşıyan araçlar, trafiğe çıkmaya başlamıştı ve herhangi bir mesele rapor edilmemişti. Âdeta fırtına öncesi sessizlik yaşanıyordu.

2000 senesinde ortaya çıkan bir belge, otomotiv endüstrisinde tozu dumana kattı.

Takata’nın şirket içi notlarının yer almış olduğu belgede, kontrol aşamasında hava yastığı şişiricilerinin muntazam çalışmadığı ve bazılarının patladığı belirtiliyordu. Derhal harekete geçen ABD Hakkaniyet Bakanlığı, durumu araştırmaya başladı.

Uzun devam eden soruşturma sonrasında 2004 senesinde adı açıklanmayan bir Takata yöneticisi ile ceza anlaşması yapılmış oldu. Takata yöneticisi, yaşananları itiraf edecek ve alacağı cezada indirim yapılacaktı. Şirket yöneticisi, hava yastığı şişirme mekanizmalarının kontrol sonuçlarının manipüle edildiğini itiraf etti ve Takata’nın suçu resmiyet kazanmış oldu.

Takata yöneticisinin itirafından tam 3 ay sonrasında, hava yastıklarının patladığı bir kaza rapor edildi.

Rapora gore ABD’nin Alabama eyaletinde gerçekleşen kazada 2001 model Honda Accord’un hava yastıklarından biri açıldıktan sonrasında patlamıştı. 2004’teki bu kazayı, 2007 senesinde 3 patlayan hava yastığı vakası takip etti. Kaza raporları gene Honda’dan geliyordu. Kullananların Honda’ya olan bakışı değişmeye ve firmanın itibarı zedelenmeye başlamıştı ve sorunlu hava yastıklarının sebep olduğu ilk geri çağırma gerçekleşti.

Problemli hava yastıklarından en oldukca etkilenen şirket olan Honda, 2008 senesinde 4000 otomobili geri çağırdı. Hava yastığı mekanizmalarını ücretsiz bir şekilde değiştiren şirket, müşterilerinin güvenliğine ehemmiyet verdiklerini ve bu sebeple araçları geri çağırdıklarını açıklamıştı.

Ne yazık ki Honda’nın bu girişimi ölümlü kazaların önüne geçemedi. 2009 senesinde Oklahoma’da 2001 model Honda Accord kullanan bir sürücü, patlayan hava yastığı ve etrafa saçılan şarapnel parçaları sebebiyle yaşamını yitirdi.

Yaşanmış olan ölümlü kazadan sonrasında tekrardan harekete geçen Honda, aynı yıl yarım milyondan fazla otomobili geri çağırdı.

Honda tarafındaki bu geri çağırmalar, ondan sonra sektörün öteki dev şirketlerine de sıçrayacaktı. 2009 senesinde yarım milyon aracın geri çağrılması, tüm dünyada ses getirmişti. Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi NHTSA, vakası soruşturmak için kolları sıvadı. Fakat sonrasında firmanın araçları geri çağırarak görevli davranılmış olduğu sebebi öne sürülerek soruşturmayı sonlandırma sonucu aldı.

2014 senesinde dosyayı yine açan NHTSA’in bu sefer bu vakanın peşini bırakmaya niyeti yoktu. Soruşturmayı detaylı şekilde yürüten NHTSA, Takata’ya ilk cezayı 2015 senesinde kesti. Japon üretici yaşanmış olan mesele hakkında NHTSA’in yönelttiği sorulara yanıt vermediği her gün için 14.000 dolar ödemeye mahkûm edildi. NHTSA, Takata’dan cevap beklerken hava yastıklarının sebep olduğu ölümlü kaza sayısı altıya yükselmişti.

Takvimler 18 Mayıs 2015’i gösterdiğinde Takata, tüm sorumluluğu üstüne aldığını deklare etti.

Geliştirdiği bazı ürünlerin kusurlu olabileceğini belirten Takata, NHTSA ile antak kalma sağlamış oldu. Japon üretici, 200 milyon dolar tazminat ödemeyi de kabul etmişti. Ek olarak meydana getirilen anlaşmada BMW, Fiat Chrysler, Daimler, Ford, Genel Motors, Honda, Mazda, Mitsubishi, Nissan, Subaru ve Toyota’nın da aralarında olduğu otomobil üreticilerinin, problemli hava yastığına haiz 32 milyon aracının geri çağrılma sonucu alınmıştı.

2016 yılı, Takata için daha da fena bir yıl olacaktı. Ölümlü kazaların sayısının 10’a çıkması ve 35-40 milyon aracın dahil olacağı geri çağırma kararının alınması, Takata’yı iyice köşeye sıkıştırmıştı. Yaşananlar, ABD’deki en büyük geri çağırma olarak tarihteki yerini almış oldu.

2017 yılı ise Takata’nın beyaz bayrağı çekmiş olduğu bir devrin başlangıcı olacaktı.

ABD’de devam eden mahkeme sonuçlanmış ve firmanın 1 milyar dolar ceza ödemesi kararlaştırılmıştı. 1 milyar doların 125 milyon doları kazada yaşamını kaybedenlerin ailelerine, 850 milyonu ise otomobil üreticilerine ödenecekti. Kalan 25 milyon ise şirkete işlediği suçun cezası olarak kesilmişti.

Japon üretici Takata, gelen bu cezalara dayanamadı ve 26 Temmuz 2017 tarihinde batkı başvurusunda bulunmuş oldu. O tarihten bugüne geri çağırmalar hız kesmeden devam ederken Takata da kendisine kesilen cezaları ödemeye devam ediyor.