Niçin Eski Otomobiller Bizlere Daha Dayanıklı ve Sağlammış Şeklinde Geliyor? (Yoksa Hakikaten Öyleki mi?)

Pek oldukca insan tarafınca günümüzün çağıl, hafifçe ve bolca plastikli araçlarıyla kıyaslandığında, eski otomobillerin birer tank, yenilerin ise kolay birer oyuncak şeklinde bulunduğunu düşünülebiliyor.

Sadece bu “sağlamlık” hissinin altında yatan sebepler bir tek metalin kalınlığıyla ilgili değil, hem de mühendislik anlayışının tamamen değişmesi, hayatta kalma yanılgısı dediğimiz ruhsal bir durum ve güvenlik standartlarının evrimiyle direkt ilişkili. Kısaca hissettiğimiz o itimat duygusu kimi zaman gerçek güvenlikle tamamen zıt düşüyor.

Ağır araç-gereç psikolojisi

Bu algının en büyük sebeplerinden biri, eski otomobillerde kullanılan araç-gereç türü ve tasarım felsefesidir. Geçmiş on yıllarda üretilen araçlarda, günümüzdeki şeklinde kompozit malzemeler yada ince saclar yerine oldukça kalınca çelik paneller, ağır demir tamponlar ve gerçek camdan yapılmış farlar kullanılırdı. Bu durum, araca dokunduğunuzda elinize gelen malzemenin sert ve bükülmez olmasını sağlardı.

Bir çamurluğa yaslandığınızda onun esnememesi yada kaputun ağırlığı, beynimizde direkt “kalite” ve “dayanıklılık” olarak kodlanır. Oysa bu sertlik ve ağırlık, aracın yakıt tüketimini artıran ve performansı düşüren bir mühendislik tercihiyken, biz kullanıcılar için bu durum “eskilerin malzemeden çalmadığı” şeklinde duygusal bir yoruma dönüşür.

Çağdaş araçların yapısı

İkinci ve kim bilir en şaşırtıcı nokta, çağıl araçların “kasıtlı olarak” zayıfmış şeklinde tasarlanmasıdır. Eski otomobiller bir kaza anında şekillerini koruyacak kadar sert şasilere sahipti sadece bu durum kaza enerjisinin sönümlenmeden direkt yolculara iletilmesine niçin olurdu. Kısaca otomobil sağlam kalırdı fakat içindeki insanoğlu ciddi zarar görürdü. Günümüz otomobillerinde ise “kaza sönümleme bölgeleri” bulunuyor. Bu bölgeler, bir çarpışma anında akordeon şeklinde katlanarak darbenin sertliğini emiyor ve enerjinin yolcu kabinine ulaşmasını engelliyor.

Yeni bir arabanın kaza sonrası paramparça görünmesi, aslen onun görevini muhteşem yaptığını ve sizi korumak için kendini feda ettiğini gösterir sadece görsel olarak küçük bir dokunuşta bile dağılan tamponlar, eski arabaların “çizik bile almayan” yapısı yanında bizlere dayanıksızmış şeklinde gelir.

Hayatta kalma yanılgısı

Psikolojide “Hayatta Kalma Yanılgısı” (Survivorship Bias) olarak malum durum da bu konudaki algımızı şekillendiren en kuvvetli faktörlerden biridir. Hepimiz bugün sokaklarda bir tek “sağlam kalan” ve günümüze kadar ulaşmayı başarmış eski otomobilleri görüyoruz. Oysa üretildiği dönemde çabucak paslanan, motoru devamlı arıza icra eden yada kazalarda yok olup giden milyonlarca eski otomobil çoktan hurdalıklarda preslendi bile.

Gözümüzün önünde bir tek en iyi bakılmış, en dayanıklı örnekler kalmış olduğu için geçmişte üretilen “tüm” arabaların bu kadar kaliteli ve ölümsüz bulunduğunu sanıyoruz. Bu durum, geçmişi olduğundan daha parlak hatırlamamıza yol açan tatlı bir yanılgıdan ibarettir.

Mekanik sadelik ile gerçek dayanıklılık

Son olarak mekanik sadelik ile dayanıklılık kavramlarını birbirine karıştırıyoruz. Eski otomobiller, içinde karmaşık beyinlerin, yüzlerce sensörün ve kırılgan elektronik devrelerin olmadığı, tamamen mekanik prensiplerle çalışan makinelerdi. Bir şeyler bozulduğunda tamiri çoğu zaman çekiç, anahtar ve birazcık tel ile mümkün olabilirdi. Günümüz araçları ise yürüyen birer bilgisayar gibidir, en küçük bir sensör arızası bile aracı çalışmaz hâle getirebilir.

Eski arabaların bu “basitliği”, onları daha azca arıza icra eden yada daha kolay ayağa kaldırılan araçlar şeklinde gösterdiği için zihnimizde “eski topraklar bozulmaz” algısı yerleşmiştir. Özetle eski otomobiller his olarak daha sağlam dursa da çağıl otomobiller sizi hayatta tutmak ve yüz binlerce kilometre sorunsuz gitmek mevzusunda aslen oldukca daha ileridedir.